Topuk dikeni ve plantar fasiit tedavisinde konservatif yaklaşımlar

Klinik olarak değerlendirilmiş plantar fasiit yönetiminde ilk adım, dokuyu aşırı zorlayan yüklenmelerin düzenlenmesidir. AAOS ve NHS plantar fasiit bilgilendirmelerine göre, sert zeminlerde yalınayak yürümekten kaçınmak, ağrıyı artıran yüksek darbeli aktiviteleri geçici olarak azaltmak ve destekleyici ayakkabılar kullanmak doku üzerindeki gerilimi hafifletmeye yardımcı olur.

Ağrı kontrolü için ilaç kullanımı düşünülüyorsa, bireysel sağlık durumu ve olası riskler nedeniyle doz veya ürün seçimi konusunda mutlaka bir hekim ya da eczacıya danışılmalıdır. Konservatif bakımın amacı röntgendeki kemik çıkıntısını eritmek veya kırmak değil, fasya üzerindeki mekanik stresi azaltmaktır.

İlk basamak bakım sonrasında enjeksiyon seçenekleri gündeme gelirse yarar ve risklerin ayrı değerlendirilmesi gerekir.

Konservatif bakımın temel bileşenleri arasında yapılandırılmış egzersiz programları ve uygun taban destekleri yer alır. AOPT 2023 klinik uygulama kılavuzuna göre, profesyonel olarak bireyselleştirilmiş plantar fasya ve baldır germe egzersizleri ile güçlendirme çalışmaları semptomların azaltılmasını destekler.

Aynı kılavuz, ayak ortezi veya destekleyici tabanlık kullanımının tek başına bir tedavi olarak uygulanmamasını, germe ve yük yönetimi gibi diğer konservatif yaklaşımlarla birleştirilmesini önerir. Tedavi yanıtı kişiden kişiye değişir ve hiçbir yöntem tek başına kesin sonuç garantisi sunmaz. Uygulama ilkeleri için plantar fasya germe egzersizleri ve destek seçimi için ayakkabı ve tabanlık sayfalarımız incelenebilir.

Standart konservatif yaklaşımlara rağmen şikayetlerin uzun süre devam ettiği dirençli plantar fasiit olgularında, vücut dışından şok dalgası tedavisi olarak bilinen ESWT seçeneği gündeme gelebilir. Ancak bu yöntemin etkinliğine ilişkin klinik kanıtlar aynı yönde değildir.

NICE HTG200 kılavuzunda (2009), dirençli plantar fasiit tedavisinde ESWT'nin etkinliğine dair kanıtların tutarsız olduğu açıkça belirtilmektedir. Bu nedenle ESWT kesin iyileşme garantisi veren bir uygulama olarak görülmemeli; olası fayda ve belirsizlikler hekimle birlikte değerlendirilmelidir. Değerlendirme süreci için topuk dikeni tanısı sayfasına göz atabilirsiniz.

Yöntemi düşünürken sorulabilecek sorular ve belirsizlikler ESWT ortak karar rehberinde daha ayrıntılı açıklanır.

Halk arasında topuk dikeni ameliyatında kemik çıkıntısının mutlaka kırılması veya kazınarak çıkarılması gerektiği düşünülür. Oysa AAOS bilgilendirmesine göre, topuk dikeni ağrının asıl nedeni olmadığından plantar fasiit ağrısını gidermek için kemik çıkıntısının çıkarılması rutin olarak gerekli değildir.

Plantar fasiit olgularının çoğu cerrahi dışı bakımla zaman içinde geriler; ancak uzun süreli konservatif tedaviye rağmen devam eden seçilmiş dirençli vakalarda cerrahi seçenekler ortopedi uzmanı tarafından değerlendirilebilir. AAOS, bu cerrahi seçenekler arasında baldır kasının uzatılması/gevşetilmesi (gastroknemius gevşetmesi) ve kısmi plantar fasya gevşetmesi gibi işlemleri ele alır. Dolayısıyla cerrahi ilk basamak yaklaşım olmasa da dirençli olgularda hekim değerlendirmesiyle gündeme gelebilir.